فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه

فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه

ظرفیت نهج‌البلاغه در رفع اختلافات تفسیری در حوزۀ توحید

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد
10.22084/nahj.2026.32343.3276
چکیده
نهج‌البلاغه از مهم‌ترین منابع برای فهم قرآن کریم است؛ با این حال، بخش قابل توجهی از پژوهش‌های موجود دربارۀ نسبت نهج‌البلاغه و قرآن، بیشتر بر بازتاب آیات (اقتباس، تلمیح، تضمین و مانند آن) تمرکز داشته و کمتر به ظرفیت داورانۀ این متن در حلّ اختلافات تفسیری پرداخته‌ شده است. مسئلۀ اصلی این مقاله آن است که آیا و چگونه کلام امام علی(ع) می‌تواند در موارد تکثر یا تعارض قرائت‌های تفسیری، به‌ویژه در آیات توحیدی، نقش معیار و حَکَم را ایفا کند. پژوهش حاضر با روش تحلیلی–توصیفی و با تمرکز بر حوزۀ توحید، نخست پیوند وثیق نهج‌البلاغه و قرآن و نیز بازتاب کلام علوی در برخی از تفاسیر فریقین را نشان می‌دهد؛ سپس با استخراج راهبردهای داوری از نهج‌البلاغه، چالش‌های تفسیری موضوعاتی توحیدی را بررسی می‌کند. علاوه بر این راهبرد تبیین نسبت ذات و صفات و مقابله با جبرگرایی در نهج البلاغه به داوری اختلافات تفسیری در حوزه صفات الهی و قضا وقدر می‌انجامد. نتیجه آن‌که نهج‌البلاغه افزون بر کارکرد بینامتنی، واجد ظرفیت روشمند برای سامان‌دهی اختلافات تفسیری در آیات توحیدی و ایفای نقش داورانه در ترجیح یا تحدید معناست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات