فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه

فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه

تحلیل نقش عواطف و احساسات مثبت بر زندگی انسان بر اساس آموزه‌های نهج‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم و معارف نهج‌البلاغه، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
2 دانشیار گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
10.22084/nahj.2026.32232.3269
چکیده
اهمیت مدیریت عواطف و نقش مهم آن در هدایت کنش‌های انسانی و تأثیر بسیار آن بر تعالی‌بخشیِ حیات فردی و اجتماعی، ضرورت ارائه پژوهش حاضر را موجب شده است. پرسش مطروحه در این پژوهش آن است که نقش هدایتگرانه یا آسیب‌زای احساسات و عواطف انسانی از منظر آموزه‌های امام علی(ع) در نهج‌البلاغه چیست؟ و چگونه می‌توان از نقش مثبت عواطف و احساسات، بیشتر بهره‌ بُرد؟ هدف اصلی پژوهش، شناخت و تحلیل نقش عواطف مثبت در شکل‌گیری رفتارهای انسانی و ارائه راهکارهایی مبتنی بر آموزه‌های نهج‌البلاغه جهت بهبود سلامت روان و ارتقاء و تحسین روابط اجتماعی است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی سامان یافته و داده‌های مورد نیاز آن به شیوه کتابخانه‌ای و اسنادی گردآوری شده است. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که عواطف و احساسات مثبت مانند محبت، امیدواری، شادی و ... نقش بسزایی در ارتقاء کیفیت زندگی، تقویت ایمان و ایجاد انسجام اجتماعی دارند. بر این اساس، نهج‌البلاغه با در بر داشتن رهنمود‌هایی دقیق و متین در باره عواطف و احساسات، می‌تواند در پرورش و تقویت عواطف مثبت بسیار مؤثر باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

An Analysis of the Role of Positive Emotions and Feelings in Human Life Based on the Teachings of Nahj ul-Balagha

نویسندگان English

Mohamad Reza Hadian 1
karam siyavoshi 2
1 MA in Nahj al-Balagha Studies, Department of Islamic Studies, Faculty of Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran.
2 Associate Professor in the Quran and Hadith Scienses; Department of Theology, Faculty of Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran
چکیده English

The importance of emotion management and its significant role in guiding human actions, and its profound impact on the ennoblement of individual and social life, necessitate the present research. The question posed in this study is: What is the guiding or detrimental role of human feelings and emotions from the perspective of Imam Ali (peace be upon him) in the Nahj al-Balagha? and how can one better leverage the positive role of emotions and feelings? The main objective of the research is to identify and analyze the role of positive emotions in shaping human behavior and to offer solutions based on the teachings of the Nahj al-Balagha for improving mental health and enhancing social relationships. This research is conducted using a descriptive-analytical method, and its required data were collected through library and documentary research. The findings indicate that positive emotions and feelings, such as love, hope, joy, and so on, play a significant role in enhancing quality of life, strengthening faith, and fostering social cohesion. Therefore, the Nahj al-Balagha, by containing precise and sound guidelines on emotions and feelings, can be very effective in cultivating and strengthening positive emotions.

کلیدواژه‌ها English

Emotions
Feelings
Nahj ul-Balagha
Imam Ali (AS)
- قرآن کریم (1383ش). ترجمه حسین انصاریان. قم: اسوه.
- نهج‌البلاغه (1388ش). ترجمه حسین انصاریان. قم: نشر دار العرفان.
- ابن‌فارس، احمد (1404ق). معجم‌مقایس‌اللغه. تحقیق عبدالسلام محمد هارون، قم: الاعلام الاسلامی.
- ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان‌العرب. تحقیق جمال‌الدین میردامادی، بیروت: دارالفکر.
- ایروانی، محمود، و خداپناهی، محمدکریم (1398ش). روان‌شناسی احساس و ادراک، تهران: سمت.
- بحرانی، میثم‌بن‌علی (1374ش). شرح نهج‌البلاغه، ترجمه محمدرضا عطایی، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
- پاشا، غلامرضا، و امینی، سهیلا (1389ش). تأثیر واقعیت‌درمانی بر امید به زندگی و اضطراب همسران شهدا، یافته‌های نو در روان‌شناسی (روان‌شناسی اجتماعی)، شماره 9، 37-50.
- جعفرخانی، زهره، صدقی، مریم، شعبانیان، گلناز، و منظری‌توکلی، وحید (1396ش). مقایسه سازگاری زناشویی، همدلی و عاطقه مثبت و منفی زنان بارور و نابارور شهر کرمان، زن و مطالعات خانواده، شماره 38، 119-136.
- جعفرنژاد، احمد، اعظمی، امیر، ملکی، حسن، و راد، سیدسعید (1388ش). بررسی تأثیر عواطف و احساسات بر روی به کارگیری تاکتیک‌های مدیریت تأثیر. راهبرد، شماره 53، 75-98.
- حسن‌نژاد کاشانی، بهزاد، و ملایی، امید (1403ش). تأثیر قناعت بر آرامش روان از منظر امام رضا(ع)، امام رضا(ع) و علوم روز، شماره 4، 138-158.
- حسین‌پور، سهیلا، ملک‌محمدی، سارا، و افکاری، فرشته (1401ش). اثربخشی آموزش مؤلفه‌های همدلی بر سازگاری و مهارت‌های‌اجتماعی کودکان. علوم‌حرکتی و رفتاری، شماره 4، 305-315.
- خوانین‌زاده، محمدحسین؛ پروینی، خلیل؛ افهمی، رضا (1404ش) «بررسی کمّی عواطف در نهج‌البلاغه: رضایت امام علی(ع) از افراد شاخص» پژوهشنامه نهج‌البلاغه، سال سیزدهم، شماره 51، 9-32.
- داماسیو، آنتونیو (1391) در جستجوی اسپینوزا؛ شادی، اندوه و مغز با احساس، ترجمه: رضا امیررحیمی، تهران: نشر مهرویستا.
- رسولی، مهدی، و کیانی، وحید (1403ش) مروری بر روش‌های یادگیری عمیق برای طبقه‌بندی هیجان در متن: پیشرفت‌ها، چاش‌ها و فرصت‌ها. محاسبات نرم، شماره 1، 40-57.
- رضوی‌دوست، غلامرضا، خاکپور، حسین، فنودی، صدیقه، و اکاتی، مرضیه (1394ش). نقش صبر در آرامش و سلامت معنوی انسان از نگاه قرآن و روایات اسلامی، تاریخ‌ پزشکی، شماره 25، 129-160.
- زارع، نجف، دانش‌پژوه، فرح، امینی، مرضیه، رازقی، محسن، و فلاح‌زاده، محمدحسین (1386ش). رابطه وضعیت تحصیلی با سلامت عمومی و عزت نفس در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی شیراز. آموزش در علوم پزشکی، شماره 17، 59-67.
- سلاجقه، بتول (1392ش) جایگاه تربیتی- مدیریتی عواطف از دیدگاه امام علی (ع) در نهج‌البلاغه»، پژوهشنامه نهج‌البلاغه، سال اول، شماره2، 121-137.
- سلحشوری، احمد، و یوسف‌زاده، محمدرضا (1390ش). جایگاه عقل و عاطفه در تربیت اخلاقی. تربیت اسلامی، شماره 12، 121-139.
- صاحب، اسماعیل بن عباد (1414ق). المحیط فی اللغه، بیروت: عالم الکتب.
- طباطبایی، محمد حسین (1375ق). المیزان فی تفسیر القرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
- عباس‌زاده، محمد، طالب‌پور، اکبر، و پناه‌شاهی، مهسا (1393ش). مدیریت احساسات گامی در راستای توسعه جامعه شناسی احساسات، مطالعات جامعه شناختی، شماره 24، 7-33.
- عمادی‌اندانی، سمیه (1401ش). مراتب معنایی ترس انسانی به عنوان یکی از راهکارهای تربیتی در قرآن با توجه به سیاق، قرآن و علوم اجتماعی، شماره 2، 95-117.
- عیسی‌زادگان، علی (1395). نقش تمایل به بخشش، قدر دانی، امید و بهزیستی ذهنی در رضایت از زندگی، پژوهش‌های نوین روان‌شناختی، شماره 42، 95-111.
- فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد (1409ق). کتاب العین، قم: هجرت.
- فروم، اریک (1366ش). هنر عشق ورزیدن. ترجمه سعدالله علیزاده، انتشارات گلشائی.
- فهامی، منیره (1393ش). نقش عواطف و احساسات در خانواده از دیدگاه حضرت علی(ع)، اصفهان: دانشگاه معارف قرآن و عترت. پایان‌نامه کارشناسی ارشد.
- فیض‌الاسلام، علی‌نقی (1351ش) ترجمه و شرح نهج‌البلاغه. تهران: نشر آفتاب.
- فیض‌کاشانی، ملامحسن (1383ق) المحجة البیضاء فی تهذیب الاحیاء. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- گلمن، دانیل (1386). هوش عاطفی، ترجمه: حمیدرضا بلوچ، تهران: جیحون.
- مصباح‌یزدی، محمدتقی (1393ش). معارف قرآن؛ خداشناسی، کیهان‌شناسی، انسان‌شناسی، قم: مؤسسه امام خمینی.
- مصطفوى، حسن (1430ق). التحقیق فی‌کلمات‌القرآن‌الکریم. بیروت: قاهره. لندن: دارالکتب‌العلمیه.
- مطهری، مرتضی (1383ش). سیری در نهج‌البلاغه، تهران: انتشارات صدار.
- معماری، داود، و زمردی، رسول (1392ش). گونه‌شناسی ترس از منظر قرآن کریم، سراج منیر، شماره 10، 357-386.
- مکارم‌شیرازی، ناصر (1375ش). پیام امام امیرالمؤمنین، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
- مهدوی‌دامغانی، محمود (1375ش). جلوه ‌تاریخ ‌در شرح نهج‌البلاغه ‌ابن‌ابی‌الحدید. تهران: نشر نی.
- میرجلیلی، علیمحمد، شریفی، محمد، صادقیان، احمد، و مصدق، بی‌بی رقیه (1394ش). عواطف مثبت، آثار و راهکارهای تقویت آن در سوره یوسف(ع)، پژوهشنامه معارف قرآنی، شماره 21، 119-141.
- ناجی، زهره سادات، و جوادی، محسن (1388ش). روان‌شناسی‌اخلاقی‌غزالی. پژوهش‌های فلسفی- کلامی، شماره 1، 129-148.
- نصراصفهانی، آرش، روزخوش، محمد، و دریس، پویا (1397ش). دینداری و رضایت از زندگی در ایران، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، ش 4، 627-648.
- یاری، شیوا، و نوروزی، علیرضا (1399ش). هیجان و نظریه‌های هیجان در بازیابی اطلاعات: شناخت نقش‌ها و کاربردها، پژوهش‌نامه کتابداری و اطلاع‌رسانی، شماره 2، 297-320.
- دهخدا، علی‌اکبر (1373ش). وبسایت رسمی لغت‌نامه https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary
- فلاح، ویدا (1402ش). شادی چیست؟ چگونه زندگی شادی داشته باشیم؟» (دسترسی: 25/5/1404). vidafallah.com
- فلاح، ویدا (1402ش). عزت نفس چیست؟ راه‌های افزایش عزت نفس را بشناسید (دسترسی: 18/1/1404). vidafallah.com
- قیومی، آریادخت (1401ش). «تفاوت خُلق (Moods)، احساس (feeling)، عاطفه (Affect) و هیجان (Emotion) تفاوت احساس و عاطفه چیست و چرا مهم است بدانیم!؟» مرکز مشاوره دکتر قیومی (دسترسی: 8/10/1403).
- Sternberg, R. J. (1986). A triangular theory of love. Psychological Review, 93(2), 119-135.  https://doi.org/10.1037/0033-295X.93.2.119
- American Psychological Association. Affect. APA Dictionary of Psychology.
- Russell, J. A. (2003). Core affect and the psychological construction of emotion. Psychological Review, 110(1), 145–172. https://doi.org/10.1037/0033-295X.110.1.145
- Scherer, K. R. (2005). What are emotions? And how can they be measured? Social Science Information Vol 44, No. 4, 695-729. https://doi.org/10.1177/0539018405058216