چالش اسامی خاص در ترجمه‌های فارسی و انگلیسی نهج‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار مطالعات ترجمه، گروه زبان و ادبیات انگلیسی، دانشکدۀ زبان‌های خارجی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زبان و ادبیات انگلیسی، دانشکدۀ زبان‌های خارجی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

یکی از مشکلات ترجمۀ متون ادبی- مذهبی، مسئله معادل‌گزینی برای اسامی خاص است. هدف پژوهش حاضر بررسی راهکارهای ترجمۀ نام­های خاص نهج‌البلاغه امام علی (علیه‌السلام) است. برای تحقّق هدف، سه ترجمۀ فارسی به قلم مکارم شیرازی، آیتی و جعفری و سه ترجمه انگلیسی توسط حسین، جفری، و گروه طرح کتابخانۀ اسلامی دیجیتال اهل‌البیت برگزیده شده است. برای تحلیل داده­ها از جدیدترین الگوی حاضر برای بررسی نام­های خاص (نیانجری-وانگری، 2019) استفاده شد. این مدل شامل شش راهکار «حفظ، ترجمۀ قرضی، انتقال با الحاق نکات توضیحی، اقتباس، جایگزینی با اسامی عام، حذف» است. پژوهشگر در پی یافتن پاسخ برای این پرسش است که آیا مدل نیانجری-وانگری (2019) تمام راهکارهای مترجمان را پوشش داده است؟ مترجمان چه راهکارهایی در ترجمۀ اسامی خاص در نهج­البلاغه به­کار برده‌اند؟ آیا مترجمان در بکارگیری راهکارها ثبات داشته­اند؟ آیا سوگیری خاصی در تمایل مترجمان فارسی و انگلیسی به کاربرد نوع خاصی از راهکارها وجود داشته است؟ توزیع کمّی (درصد و بسامد) راهکارها چگونه است؟ پرکاربردترین و کم‌کاربردترین راهبردهای ترجمه اسامی خاص کدامند؟ طبق یافته­های تحقیق، بالاترین بسامد در بکارگیری راهکارها توسط هر دو گروه از مترجمان فارسی و انگلیسی متعلق به دو راهکار «حفظ» و «انتقال با الحاق نکات توضیحی» است. مجموع این دو راهکار بیش از یک سوم کل راهبردها را پوشش داده­ند. از سوی دیگر، مشاهده شد که کمترین تمایل مترجمان در استفاده از راهکار جایگزینی نام­های خاص با اسامی عام بوده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Challenge of Proper Names in English and Persian Translations of Nahj al-Balagha

نویسندگان [English]

  • Mahmoud Afrouz 1
  • Narjes Asgari Vartooni 2
1 Associate Professor of Translation Studies, Department of English Language and Literature, Faculty of Foreign Languages, University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 Master's student, Department of English Language and Literature, Faculty of Foreign Languages, University of Isfahan, Isfahan, Iran
چکیده [English]

One of the problems in translating literary-religious texts is the issue of choosing equivalents for proper names (PNs). The aim of the present study was to investigate the procedures of translating PNs in Imam Ali’s Nahj al-Balaghah and its three Persian translations (by Makarem Shirazi, Ayati, Jafari) and three English translations (by Husain, Jafari, and Ahlul Bayt Digital Islamic Library Project). To analyze the data, the most recent model (i.e., Nyanjeri-Wangri, 2019) was used as the framework for examining the PNs. The model included six procedures of “preservation, loan translations, non-translation plus additional explanation, adaptation, use of common nouns”. The researcher attempted to find answers to the following questions: Does Nyangeri and Wangari’s (2019) taxonomy cover all procedures used by translator? What procedures are employed by translators? Are translators consistent in using specific procedures for rendering all PNs? Is there any difference between English and Persian translators’ tendencies towards using particular procedures? How is the distribution of procedures? What are the most and the least frequent procedures? Based on the findings, both groups of Persian translators and English translators have most frequently employed the two procedures of “preservation” and “non-translation plus additional explanation”. Together, these two procedures covered more than a third of all procedures. On the other hand, it was found that “use of common nouns” was the least repeatedly used procedure.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Nahj al-Balagha
  • translation procedures
  • proper names
  • literary-religious texts

مراجع

  • دانش­نامۀ اسلامی (بی‌تا). مؤسسۀ تحقیقات و نشر معارف اهل‌البیت علیهم‌السلام، دسترسی از تارنمای: http://wiki.ahlolbait.com
  • طباطبایی لطفی، عبدالمجید (1396). مطالعۀ توصیفی راه­کارهای معادل­گزینی برای اسامی خاص قرآنی در پنج ترجمۀ انگلیسی. مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، 1(1)، 99-117.
  • فتحی­ مظفری، رسول، مسبوق، سید مهدی، و قائمی، مرتضی (1396). رهیافتی نو بر ترجمه­های نهج‌البلاغه در پرتو تحلیل مؤلفه­های معنایی واژگان. پژوهشنامه نهج­البلاغه، 5(17)، 21-40. https://doi.org/22084/NAHJ.2017.11210.1650
  • مسبوق، سید مهدی، و دلشاد، شهرام (1394). شاخصه­های مینی‌مالیسم در حکایتی از نهج‌البلاغه. پژوهشنامه نهج‌البلاغه، 3(11)، 55-66. https://nab.basu.ac.ir/article_1287.html
  • نرم‌افزار نهج‌البلاغه. (بی‌تا). متن عربی نهج البلاغه به همراه ترجمۀ فارسی مکارم شیرازی، آیتی و جعفری.
  • Afrouz, M. (2024a). Qur‘anic temporospatial allusive references in English translations on the basis of Leppihalme’s taxonomy. Kervan – International Journal of Afro-Asiatic Studies, 28, 203-220.
  • Afrouz, M. (2024b). Examining the retranslation hypothesis Focusing on 30 English translations of Qur’anic personal proper names. Trans-kom 17(1), 199–214. https://www.trans-kom.eu/bd17nr01/trans-kom_17_01_11_Afrouz_Retranslation.20240628.pdf
  • Afrouz, M. (2024c). Exploring Normal vs. Service Translators’ Orientation in Rendering Realia in the Holy Qur’an. Forum, 22(1), 1-25. https://doi.org/10.1075/forum.00033.afr
  • Afrouz, M. (2025). Proposing a Tentative Revision Hypothesis for Sacred Texts: The Holy Qur’an’s English Translation and Revision in Focus. SKASE Journal of Translation and Interpretation, 18(3): 3–19. doi: 10.33542/JTI2025-2-2.
  • Afrouz, M. & Asgari Vartooni, N. (2025). The Retranslation Hypothesis revisited: A meta-analytical study. Trans-kom, 18(2), 712–730.
  • Ahlul Bayt Digital Islamic Library Project (ABDILP). (n.d.). Nahj ul Balagha. Published on Books on Islam and Muslims. Retrieved December 7, 2020, from http://www.al-islam.org
  • Bertills, Y. (2003). Beyond Identification: Proper Names in Children’s Literature. Tavastg: Åbo Akademi University Press.
  • Butler, J. O. (2013). Name, Place, and Emotional Space: Themed Semantics in Literary Onomastic Research. Masters Thesis Submitted to University of Glasgow.
  • Dazdarevic, S., Milovanovic, S., & Fijuljanin, F. (2013). Translating Sacred Words. 5th International Social Sciences Conference in Balkans Organizatori: Sakarya University, Turkey, International University of Novi Pazar. Retrieved 4 November 2020, from https://www.researchgate.net/publication/282186914_Translating_Sacred_Words
  • Dweik, B. S., & Al-Sayyed, S. W. (2016). Translating Proper Nouns from Arabic into English: Barriers and Procedures. Arab World English Journal, 5, 181-194.
  • Grima, K. (2018). Transposing Proper Names in Frank McCourt’s Memoir Angela’s Ashes from English into Maltese. Meta, 63(1), 94–117. doi:10.7202/1050516ar
  • Hermans, T. (1988). On Translating Proper Names, with Reference to De Witte and Max Havelaar. In M. J. Wintle (ed.) Modern Dutch Studies: Essays in Honour of Professor Peter King on the Occasion of His Retirement. London/Atlantic Highlands: The Athlone Press, pp. 11-24.
  • Husain, M. M. J. (1375/1996) Nahj Albalaghe (English Translation). Qum: Ansariyan Publications/ Digital Publisher Ghaemiyeh.
  • Jafri, A. (2020). Nahj-Al-Balaghah (Peak Of Eloquence). Eleventh Revised Edition. Islamic Seminary Publications.
  • Judickaitė-Pašvenskienė, L. (2014). How Should I Call You? Rendering of Semantically Meaningful Anthroponyms in Subtitled Children’s Cartoons. Studies About Languages, 24, 18-25. http://dx.doi.org/10.5755/j01.sal.0.24.6722.
  • Landers, C. E. (2001). Literary Translation: A Practical Guide. Clevedon: Multilingual Matters Ltd.
  • Leppihalme, R. (1997). Culture Bumps: An Empirical Approach to the Translation of Allusions. Clevedon: Multilingual Matters.
  • Moruwawon, B. S. (2010). Translating African Proper Names in Literary Texts. Journal of Language & Translation, 11(2), 207-226.
  • Newmark, P. (1988). A Textbook of Translation. London: Prentice Hall International.
  • Newmark, P. (1993). Paragraphs on Translation. Clevedon: Multilingual Matters Ltd.
  • Nyangeri, N. A., & Wangari, R. (2019). Proper Names in Translation: Should They be Translated or Not? Eastern African Literary and Cultural Studies, 5(3-4), 347-365. http://dx.doi.org/10.1080/23277408.2019.1680914
  • Parianou, A. (2007). Translating Proper Names: A Functionalist Approach. Names, 4(55), 407-416.
  • Vahiddastjerdi, H., & Sahebhonar, S. (2008). Lost in Translation: An Intertextual Study of Personal Proper-Name Allusions. Across Languages and Cultures, 9 (1), 41-55. http://dx.doi.org/10.1556/Acr.9.2008.1.3
  • van Coillie, J. (2006). Characters Names in Translation: A Functional Approach. In Children’s Literature in Translation: Challenges and Strategies, edited by J. V. Coillie and W. P. Verschueren, 123 –140. Manchester: St Jerome.
  • Vermes, A. P. (2003). Proper Names in Translation: An Explanatory Attempt. Across Languages and Cultures, 4(1), 89-108.
  •  
فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه
دوره 12، شماره 48 - شماره پیاپی 48
زمستان 1403
اسفند 1403
صفحه 121-144

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار