فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه

فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه

بررسی نشانه‌شناسی مهدویت در نهج‌البلاغه بر اساس دیدگاه پیرس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه الهیات، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی
2 آموزش و پرورش
10.22084/nahj.2026.27946.3172
چکیده
چکیده

باوربه ظهور منجی یک دیدگاه بشری است. دراسلام این دیدگاه یک فرهنگ و ایدئولژی استوار و ساختارمند است. در خطبه‌هایی از نهج البلاغه فرازهایی هست که از دید برخی اندیشمندان دارای دلالت یا نشانه‌های مهدوی است. این دیدگاه نخستین بار در منهاج البراعه خویی ثبت گردید. چرا با این تأخیر چند صد ساله شاهد این اتفاق هستیم؟ این آرا تا چه حد به لحاظ علمی قابل استناد هستند؟ چارلز سندرز پیرس بنیان‌گذار نهضت فلسفى پراگماتیسم، با طرح نظریه‌ای نشانه‌شناسانه بیان می‌کند، چگونه نشانه‏‌ها به مرحله‌‏اى مى‏‌رسند که به انسان چیزى را نشان مى‏‌دهند. وی معتقد بود معناى هر اندیشه به وسیله ارتباط سه‌گانه «شى‏ء=مورد»، «نشانه» و «تفسیرکننده» تعیین مى‌‏شود. بر همین اساس، سه تقسیم‌بندى از راهنمایی نشانه به موضوع ارائه داد. او این سه مقوله را به ترتیب، اولیت یا شمایل، ثانویت یا نمایه و ثالثیت یا نماد نامید. بر این اساس: اگر امام زمان(عج) در این فرازهای مهدوی، «مورد» در نظر گرفته شود، افعال و اوصاف ایشان و هرآنچه یادآور اعتقاد به امام زمان و افعال و اوصاف ایشان باشد، «نشانه»، و هر اندیشه‌ای در این زمینه به ذهن متبادر می‌شود، «تفسیر» در نظر گرفته می‌شود. بررسی این فرازها به عنوان آثاری مطلع و خبردهنده، به هدف تکمیل بحث معرفت‌شناسی مهدویت کمک می‌کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی‌تحلیلی بر اساس دیدگاه نشانه‌شناسی پیرس، به بررسی نشانه‌های دالّ بر موضوع مهدویت و کیفیت دلالت آن پرداخته‌است. نتیجه حاکی است که بیشتر نشانه‌های موجود از نوع نشانه‌های وضعی هستند که با روش استدلالی و نمادین بر موضوع مهدویت دلالت می‌کنند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

"Peircean Semiotics of Mahdism: An Analytical Reading of Nahj al-Balagha"

نویسندگان English

Abdollah Gholami 1
Soniya Kahrizy 2
1 Department of Theology, Faculty of Literature and Humanities, Razi University
2 Education
چکیده English

Charles Sanders Peirce, the founder of pragmatism, established a semiotic framework explaining how signs acquire meaning. He posited that meaning arises through a triadic relation consisting of an Object, a Sign, and an Interpretant. Based on this model, he classified signs into three ontological categories: Firstness (Icon), Secondness (Index), and Thirdness (Symbol), representing different modes of signification. The belief in the Mahdi (the guided savior) constitutes a fundamental doctrine in both Islamic theology and human eschatological thought. Several passages in Nahj al-Balagha have been interpreted by scholars as containing implicit references to Mahdism. Examining these passages through semiotic analysis enhances our epistemological understanding of this theological concept. Applying Peirce's model, Imam al-Mahdi (AS) functions as the Object, his attributes and actions serve as Signs, and the resulting conceptual interpretations constitute the Interpretant. This study employs a textual-analytical approach grounded in Peircean semiotics to investigate the signs indicative of Mahdism in Nahj al-Balagha and their mechanisms of meaning production. The findings reveal that most signs operate as conventional (symbolic) signs, employing logical and representational modes of signification to convey the concept of Mahdism.

کلیدواژه‌ها English

Mahdism
Peircean Semiotics
Semiotics of Messianism
Nahj al-Balagha
Islamic Eschatology

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 30 آبان 1405