همگرایی حکمت علوی و دانش پزشکی و روانشناسی در ارتقای مهارت کنترل خشم (بازخوانی آموزه‌های نهج‌البلاغه و دستاوردهای علمی به مقوله خشم: رویکردی میان‌رشته‌ای)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

2 استادیار، گروه معارف و عمومی، مجتمع آموزش‌عالی فنی مهندسی اسفراین، خراسان‌شمالی، ایران

چکیده

خشم، بعنوان یکی از احساسات طبیعی در پاسخ به ناملایمات، بی‌عدالتی‌ها، تهدیدات و ... بروز می‌کند که مواجهه نادرست و عدم‌کنترل صحیح آن می‌تواند منجر به رفتارهای غیرموثر، آسیب‌رسان و حتی مشکلات جسمی و روانی گردد. آموزش مهارت‌های زندگی از جمله روش‌هایی است که برای دستیابی به زندگی منطقی، سالم، هدفمند، انعطاف‌پذیر، رفتارهای سازگارانه و مثبت پیشنهاد می‌شود. پژوهش حاضر با رویکردی میان‌رشته‌ای، با استفاده از روش تحلیل متنی به شناسایی و تبیین آموزه‌های نهج‌البلاغه در زمینه کنترل‌خشم و یافته‌های علمی در این زمینه و بررسی چگونگی کاربرد این آموزه‌ها در  زندگی معاصر می‌پردازد. نتایج نشان می‌دهد که آموزه‌های نهج‌البلاغه در بسیاری از موارد با سازوکارهای شناخته‌شده روان‌شناختی و پزشکی هم‌پوشانی دارند و می‌تواند مبنایی برای طراحی الگوهای کاربردی مدیریت­خشم باشند. بر اساس یافته­ها، کظم­غیظ، حلم، صفح و احسان چرخه‌ای از پیشگیری اولیه؛ پیشگیری ثانویه و درمان را شامل می­شود که با برخی سازوکارهای مطرح در روان‌شناسی و پزشکیِ نوین از جمله تنظیم هیجان، کنترل تکانه، بازسازی شناختی، تاب‌آوری و ترمیم روابط بین‌فردی همسو و هم‌افزا هستند این چرخه، نه صرفاً فضایل و توصیه­های اخلاقی، بلکه مراحل مکمل یک فرایند پیشگیرانه، کنترلی و ترمیمی در مدیریت­خشم محسوب می­شوند. بر این اساس، می‌توان گفت نهج‌البلاغه قرن‌ها پیش راهبردهایی اخلاقی و تربیتی و علمی را طرح کرده که امروزه در قالب مفاهیم علمی جدید قابل تبیین‌اند. این هم‌سویی نشان می‌دهد که متون دینی، علاوه­بر کارکرد هدایتی و اخلاقی، ظرفیت آن را دارند که در گفت‌وگو با دانش معاصر به‌عنوان منبعی برای فهم عمیق‌تر و کاربردی‌ترِ مورد بهره‌برداری قرار گیرند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Convergence of Hekmat-e Alawi (Alawi wisdom) with Medical and Psychological Sciences in Enhancing Anger Management Skills: A Reexamination of the Teachings of Nahj ul-Balagha and Medical Findings on Anger: A Comprehensive and Interdisciplinary Approach

نویسندگان [English]

  • Seyed Aqill Nasimi 1
  • Masoomeh Keramati 2
1 Assistant Professor, Department of Theology Education, Farhangian University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Religious Studies, Faculty of Basic Sciences and Religious Studies, Esfarayen University of Technology, Esfarayen, Iran
چکیده [English]

Anger, as one of the fundamental human emotions, emerges in response to adversities, injustices, threats, and frustrations. However, if not properly managed, it can lead to aggressive and harmful behaviors, as well as physical and psychological consequences. This study aims to examine anger management skills within the teachings of Nahj ul-Balagha and to compare them with contemporary findings in medicine and psychology, employing a descriptive-analytical method. The central question of the research is how Nahj ul-Balagha, centuries prior to the development of modern theories, has presented ethical, educational, and behavioral strategies for controlling and guiding anger, and to what extent these teachings align with current scientific mechanisms.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Anger
  • Nahj ul-Balagha
  • anger management
  • psychology
  • medicine

مراجع

  • القرآن الکریم.
  • ابن‌حنبل، احمد (بی‌تا). مسند الإمام. أحمد بن حنبل، بیروت: دار­الصّادر
  • ابن‌منظور، محمّد بن مکرم (1414). لسان العرب. بیروت: دار­صادر.
  • پسندیده، عباس (1384). رضایت از زندگی. قم: دار الحدیث.
  • پیوریفوی، رانو (1370). غلبه بر خشم. ترجمة مهدی قرچه داغی. تهران: اوحدی.
  • التّرمذی، محمّدبن‌عیسی (بی‌تا). السُّنَن. محمّد ناصر الألبانی، ریاض: مکتبة المعارف.
  • تمیمی آمدی، عبدالواحد (1410). غرر الحِکَم و دُرَر الکلم. قم: دفتر تبلیغات.
  • دشتی، محمد (1381). نهج‌البلاغه. قم: مرکز فرهنگی تحقیقاتی امیرالمؤمنین.
  • دین­پرور، سید­جمال‌الدین (1379). دانشنامه نهج­البلاغه. تهران: بنیاد نهج­البلاغه.
  • راغب­اصفهانی، حسین­بن محمّد (1412). المفردات فی غریب القرآن. دمشق و بیروت: دارالعلم.
  • رونالد پاترافرون (1378). غلبه بر خشم. ترجمه مهدى مجرّدزاده کرمانى، تهران: مؤسسه فرهنگى راه­بین.
  • زین‌الهادی، محمّد (1383). روانشناسی دعوت اسلامی. ترجمة احمد حکیمی. تهران: احسان.
  • صدوق، محمدبن علی (1362). خصال. تصحیح علی­اکبر غفاری. قم: جامعه المدرسین.
  • فرانزوی، استفن (1381). روانشناسی اجتماعی. ترجمه مهرداد فیروزبخت، تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا.
  • فیض­کاشانی، محمّد بن مرتضی (1339). المحجّة ‌البیضاء فی تهذیب الإحیاء. تهران: مکتبة ‌الصّدوق.
  • القاسمی­الدّمشقی، محمّد جمال‌الدّین (بی‌تا). موعظة المؤمنین مِن إحیاء ‌علوم‌ الدّین. مصر: المکتبة التّجاریّة الکبری.
  • قدیری، محمدحسین (1397). مدیریت­خشم. قم: معرفت
  • قرشی­بنایی، علی‌اکبر (1412). قاموس قرآن. تهران: دار­الکتب الاسلامیه.
  • کریس ال کلینکه (1388). مهارتهای زندگی. ترجمه: شهرام محمدخانی، تهران: انتشارات رسانه تخصصی.
  • کلینی، محمّد بن یعقوب (1388). اصول کافی. تهران: المکتبة الإسلامیّة.
  • مجلسی،محمدباقر (1403). بحارالانوار. بیروت: دارالحساه التراث العربی.
  • محمدی، سیدکاظم و دشتی، محمد (1369). المعجم المفهرس لالفاظ نهج البلاغه. قم: نشر امام علی(ع).
  • ناصف، منصور علی (1975). التّاج الجامع الأصول فی أحادیث الرّسول. القاهرة: دار الفکر.
  • نراقی،علی محمد (1389). شرح رساله­حقوق. قم: انتشارات مهدی نراقی
  • یارمحمدی، مسیب، قنادی، فاطمه (1399). مهارت تاب­آوری و ویژگیهای آن از دیدگاه امام­علی(ع) در نهج‌البلاغه. فصلنامه پژوهشنامه نهج­البلاغه، 8(31)، 129-150.
  • Duckworth, A. L., & Steinberg, L. (2015). Unpacking self-control. Child Development Perspectives, 9(1), 32-37.
  • Gross, J. J. (1998). The emerging field of emotion regulation: An integrative review. Review of General Psychology, 2(3), 271-299.
  • Kaplan HI, Sadock BJ. eds. Kaplan and sadock's synopsis of psychiatry: behavioral sciences, clinical psychiatry. Pour Afkari N, translator. Tehran: Shahrab Publication; 1997. [In Persian
  • Kleinke, C. (2010). Life Skills. Translated by: Sh, Mohammadkhani, Tehran: Sepand Honar. (Persian)
  • Kross, E., & Ayduk, Ö. (2011). Self-distancing: Theory, research, and current directions. Advances in Experimental Social Psychology, 44, 1-34.
  • Lazarus, R. S. (1991). Emotion and Adaptation. In Pervin, L. A. (Ed.), Handbook of Personality: Theory and Research (pp. 609-637). Guilford Press.
  • LeDoux, J. (1996). The Emotional Brain: The Mysterious Underpinnings of Emotional Life. Simon & Schuster.
  • Neff, K. D. (2003). The development and validation of a scale to measure self-compassion. Self and Identity, 2(3), 223-250.
فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه
دوره 13، شماره 49
خرداد 1404
صفحه 143-166

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار