واکاوی خطبۀ شقشقیه با رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بوعلی سینا

2 کارشناس ارشد زبان و ادبیات عربی (مترجمی زبان عربی) دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران

چکیده

تحلیل گفتمان انتقادی با رویکرد نوین و گرایش بین‌رشته‌ای علاوه‌بر ساختار و صورت متن، کارکردهای اجتماعی متن را نیز بررسی می­کند و با نگاهی انتقادی، روابط پنهان قدرت و فرایندهای سیاسی، فرهنگی و ایدئولوژیک موجود در متن را از طریق بلاغت، نحو و بافت موقعیتی و بینامتنی بررسی‌نموده و تقابل‌های گفتمانی را ترسیم‌ می‌کند. خطبه شقشقیه با توجه به دارا بودن نکات مهم تاریخی در مورد خلافت و بیعت، یک گفتمان انتقادی جالب توجه به‌شمار می‌رود. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی- تحلیلی و براساس الگوی گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف، به گفتمان‌کاوی خطبۀ شقشقیه در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین می‌پردازد تا به چگونگی نقد عملکرد خلفا توسط علی(ع) و روش انتقاد آن حضرت از انحرافات و مصائب جامعه اسلامی پس از رسول خدا و نیز به چگونگی ترسیم بیعت عمومی مردم با امام، در قالب نظریۀ یادشده، پی­ببرد و رابطه قدرت و ایدئولوژی در گفتمان یادشده را آشکار نماید. نتایج پژوهش نشان می‌دهد در سطح توصیف، امام با استفاده از همنشینی واژگان متضاد و مترادف، صنایع بیانی، کنش‌های گفتاری، جملات خبری مؤکّد، جملات کوتاه و پیوندهای واژگانی، سعی در نشان‌دادن تقابل میان گفتمان عدالت‌خواه علوی با گفتمان رقیب دارد؛ چنان‌که در سطح تفسیر نیز با کاربست مستقیم و غیرمستقیم آیات قرآن، سعی در تشریح علم و آگاهی خویش، بی‌علاقگی خود به خلافت ناعادلانه و بیان صفات رذیلۀ ناکثین، قاسطین و مارقین دارد. در سطح تبیین نیز علی(ع) با تبیین مسائل تاریخی خلافت، تلاش می‌کند ضمن جلوگیری از به قدرت رسیدن مجدد ایدئولوژی انحرافی، زمینه بازتولید گفتمان اصیل اسلامی را فراهم نماید. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of Shaqshaqiya Sermon with a Critical Discourse Approach

نویسندگان [English]

  • sedigheh zoodranj 1
  • shirin arbatimoghadam 2
1 Assistant Professor of Arabic Language and Literature, Bu Ali Sina University
2 Master of Arabic Language and Literature (Arabic Language Translator) Bu Ali Sina University, Hamadan, Iran
چکیده [English]

Critical discourse analysis with a and interdisciplinary area, in addition to the structure of the text, examines the social functions of the text and with a critical view, it examines the hidden relations of power and political, cultural, and ideological processes in the text through rhetoric, syntax, and situational and intertextual contexts and depicts discourse contrasts. Shaqshaqiya Sermon is an interesting critical discourse. The present research, with a descriptive-analytical approach based on Norman Fairclough's critical discourse model, examines the discourse of Shaqshaqiya Sermon in three levels of description, interpretation, and explanation in order to discover how to criticize the performance of the caliphs by Imam Ali (AS) and his method of criticizing the deviations and sufferings of the Islamic society after the demise of the Messenger of God and also how to depict the public allegiance of the people to the Imam and to reveal the relationship between power and ideology in the mentioned discourse. The results show that in the level of description, the Imam tries to show the contrast between Alavi justice-seeking discourse and the rival's discourse. so that in the level of interpretation, by using the verses of the Qur'an, he tries to explain his knowledge, and his disinterest in the unjust caliphate and to express the vile traits of Nakesin, Qasetin, and Mareqin. In the level of explanation, Ali (AS), in addition to preventing the deviant ideology from rising to power again, tries to provide the basis for the reproduction of the original Islamic discourse.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Nahj al-Balaghah
  • Shaqshaqiya Sermon
  • Critical Discourse Analysis