Quarterly Journal of Nahj al-Balagha Research

Quarterly Journal of Nahj al-Balagha Research

A Semiotic Analysis of the Character of the Pious in the Sermon of Hammām in Nahj ul‑Balagha (Based on Philip Hamon’s Theory)

Document Type : Research Article

Authors
1 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Payame Noor University, Tehran, Iran.
2 farhangian university
Abstract
Semiotics, as a discipline concerned with the analysis of signifying systems, provides a deeper understanding of the mechanisms involved in meaning production in religious and literary texts. Philip Hamon’s theory, by conceptualizing character as a semiotic structure composed of the signifier, the signified, and the levels of character analysis, offers an appropriate framework for examining how characters are represented in different texts. The Sermon of Hammām in Nahj ul‑Balagha, which presents a comprehensive and multi-layered portrayal of the pious (al‑muttaqūn), is among the texts suitable for analysis through this approach. In this sermon, the character of the pious is formed through linguistic, descriptive, functional, and value-based signs, and is depicted as a collective character with a coherent structure. Using a descriptive–analytical method and relying on Hamon’s semiotic model, the present study examines the character‑forming signifiers, their semantic signifieds, and the way these signs are organized in constructing the character of the pious. The findings indicate that in Sermon of Hammām, Imam Ali (peace be upon him) creates a network of spiritual, ethical, and behavioral signs through which he presents a model of the ideal personality and the desirable human being in Islamic thought, whose elements are interconnected within a meaningful structural relationship. Therefore, Sermon of Hammām is not merely a collection of moral attributes but rather a semiotic text that represents and constructs the spiritual–social character of the pious.
Keywords
Subjects

- آشوری، نسیم (1402). تحلیل و بررسی پنج خطبه از نهج­البلاغه با تکیه بر نظریه گرایس. پایان­نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه کاشان.
- احمدی، بابک (1375). ساختار و تاویل متن. ج 1. چاپ سوم. تهران: مرکز.
- استون، الین و ساوانا، جرج (1382). «نشانه‌شناسی شخصیّت». مترجم: داوود زینلو. مجله هنر. ش 55. صص: 48- 63.
- اسدی، سعید و فرهنگ، فربد (1389). «نشانه‌شناسی نام شخصیّت‌های نمایشی در نمایش‌نامه مرگ فروشنده». نشریۀ هنرهای زیبا- هنرهای نمایشی و موسیقی، ش 39. صص: 13-23.
- اقبالی، عباس؛ حسن­پور، مهوش (1395). «نگاهی سبک­شناسانه به خطبة متّقین». پژوهشنامه نهج­البلاغه. س چهارم. ش14. صص: 109-128.
- برزگر، فاطمه (1401). نشانه­شناسی شخصیت فتنه­گران در نهج­البلاغه بر اساس نظریه فیلیپ هامون. پایان­نامه کارشناسی­ارشد. استاد راهنما: پرویز احمدزاده و مریم بخشی. دانشگاه شهید مدنی آذربایجان.
- تسلیم جهرمی، فاطمه (1400). «واکاوی شخصیت امام علی (ع) در شعر دورة صفوی بر اساس نظریة فیلیپ هامون». پژوهش­نامة علوی. سال12. شمارة2. صص 3-30.
- حمداوی، جمیل (2015). الاتجاهات السیمیوطییة. بیروت: المنظمه العربیه للترجمه.
- دشتی، محمد (1380). ترجمه نهج­البلاغه. چاپ اول. تهران: اوج علم.
- دلبری، سیدمحمد (1395). «دلالت­های تربیتی معناشناسی "قلب" در قرآن کریم». پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن. شماره9. صص81-106.
- دینه سن، آنه ماری (1380). درآمدی بر نشانه‌شناسی. ترجمة مظفر قهرمان. آبادان: پرسش.
- رضائی، نفیسه (1393). نشانه­شناسی خطبه­های نهج­البلاغه: 3 (شقشقیه)، 193 (متقین)، 83 (الغرّاء)، 109 (معروف به الزهراء) و خطبة 176. پایان­نامه کارشناسی­ارشد. استاد راهنما: سیدرضا میراحمدی. دانشگاه کاشان.
- رسولی، حجت؛ امیدی­پور، ولی (1396). «بررسی سبک­شناختی خطبة همّام». پژوهشنامه نهج­البلاغه. س پنجم. ش17. صص: 1-19.
- زرقانی، سیدمهدی؛ اخلاقی، الهام (1391). «تحلیل ژانر شطح بر اساس نظریۀ کنش گفتار». فصلنامه ادبیات عرفانی دانشگاه الزهرا. س سوم. ش6. صص: 62-80.
- سجودی، فرزان (1390). نشانه­شناسی: نظریه و عمل. تهران: نشر علم.
- ___________ (1395). نشانه­شناسی کاربردی. تهران: نشر علم.
- سرافراز، حسن (1390). «استوارت هال و مهار بحران: خوانشی بر کتاب مهار بحران». نامه فرهنگ و ارتباطات. ش1. ص141-160.
- صفوی، کورش (1401). آشنایی با زبان­شناسی در مطالعات ادب فارسی. چاپ ششم. تهران: علمی.
- طاهری‌نیا، علی‌باقر؛ حیدری، زهره (1393). «ساختار نشانه‌ای شخصیّت حضرت مریم (س) در قرآن کریم». فصلنامه لسان مبین (پژوهش ادب عربی). س پنجم. ش 15. صص: 45- 64.
- عامری، محمدعلی و دیگران (1395). «نشانه‌شناسی ادبی شخصیّت فرعون در قرآن کریم». فصلنامة پژوهش‌های ادبی- قرآنی. س چهارم. ش 2. صص: 144- 165.
- عرفت­پور، زینه (1403). تصویرپردازی هنری نکوهش دنیا در ده خطبه از نهج­البلاغه. چاپ دوم. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- عظیمی­فرد، فاطمه (1392). فرهنگ توصیفی نشانه­شناسی. چاپ اول. تهران: علمی.
- عیاشی، منذر (1429ق). العلاماتیۀ و علم النص. دمشق: دارالمحبۀ.
- کارتر، دیوید (1395). آشنایی با نظریه­های ادبی. چاپ اول. تهران: پارسیک.
- لیاقتدار، محمدجواد (1392). تربیت در نهج­البلاغه: نگاهی تربیتی به بحث اعتدال در خطبه همّام. چاپ اول. اصفهان: انتشارات دانشگاه اصفهان.
- محمدقاسمی، حمید (1390). جلوه­هایی از هنر تصویرآفرینی در نهج­البلاغه. چاپ دوم. تهران: علمی و فرهنگی.
- مقیم، محدثه و همکاران (1404). «نشانه­شناسی شخصیت حضرت آدم در قرآن کریم با تکیه بر نظریة فیلیپ هامون». روایت­شناسی. سال9. شماره18. صص 290-333.
- مکاریک، ایرنا ریما (1393). دانش­نامة نظریه­های ادبی معاصر. ترجمه: مهران مهاجر و محمد نبوی. چاپ پنجم. تهران: آگه.
- هامون، فیلیپ (1990). سمیولوجیۀ الشخصیات الروائیۀ. ترجمۀ سعید بنگراد. (د، ط). المغرب: دارالکلام.