Quarterly Journal of Nahj al-Balagha Research

Quarterly Journal of Nahj al-Balagha Research

The Potential of Nahj ul-Balagha for Resolving Interpretive Disagreements in the Field of Tawhid

Document Type : Research Article

Authors
Ali Abdollahzadeh
Hossein Barati
Assistant Professor, Department of Qur’anic and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
10.22084/nahj.2026.32343.3276
Abstract
Nahj ul-Balagha is one of the most important sources for understanding the Holy Quran. However, a significant portion of the existing research on the relationship between Nahj ul-Balagha and the Quran has primarily focused on the reflection of verses (such as citation, allusion, inclusion, and the like) and has paid less attention to the arbitrating capacity of this text in resolving exegetical disputes. The main issue addressed in the present article concerns how the words of Imam Ali (AS) can serve as a criterion and arbiter in cases of multiplicity or contradiction in interpretive readings, especially in monotheistic verses. The present study, employing an analytical-descriptive method and focusing on the realm of monotheism (Tawhid), first demonstrates the close connection between Nahj ul-Balagha and the Quran and the reflection of Alawi discourse in some of the exegeses of both Shia and Sunni schools. It then, by extracting arbitration strategies from Nahj ul-Balagha, examines the interpretive challenges of monotheistic topics. Accordingly, in subjects such as the meaning of "Samad", the vision of God (Ru'yat), divine wrath (Ghadab), "Wajh" and "Yad", "Istiwa' 'ala al-'Arsh", and divine speech (Kalam), the transcendental criteria of Nahj ul-Balagha clarify the acceptable limits of meaning, setting aside interpretations that lead to anthropomorphism (Tashbih) and corporealism (Tajsim), and reinforcing readings that are more compatible with transcendental monotheism. In addition to this strategy, explaining the relationship between essence and attributes and opposing determinism (Jabr) in Nahj ul-Balagha leads to arbitration in exegetical disputes concerning divine attributes and predestination (Qada' wa Qadar). The conclusion is that, in addition to its intertextual function, Nahj ul-Balagha possesses a methodical capacity for organizing interpretive disputes in monotheistic verses and playing an arbitrating role in preferring or restricting meaning.
Keywords
Interpretation of Quran
Nahj ul-Balagha
Exegetical Disputes
Monotheism (Tawhid)
Corporealism (Tajsim)
Subjects
-       قرآن کریم (1381ش). ترجمه: علی مشکینی، قم: الهادی
-       ابن‌ابی‌الحدید، عبدالحمیدبن‌هبة‌الله (1404). شرح نهج‌البلاغة ابن أبی الحدید. تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، قم: کتابخانه آیة الله العظمی مرعشی نجفی.
-       ابن ابی زمنین، محمدبن‌عبدالله (1423). تفسیر القرآن العزیز. تحقیق: أبوعبدالله حسین بن عکاشة و محمد بن مصطفى الکنز، قاهرة: الفاروق الحدیثة.
-       ابن تیمیه، احمدبن‌عبدالحلیم (1416). مجموع الفتاوی. المدینة: مجمع الملک فهد.
-       ابن حجر، احمد بن علی (1392). الدررالکامنة. حیدرآباد: مجلس دائرة المعارف العثمانیة.
-       ابو السعود، محمد بن محمد (1983). تفسیر ابی السعود. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-       ثعلبی، احمد بن محمد (1422). الکشف و البیان المعروف بتفسیر الثعلبی. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-       جعفری، محمدتقی (1357). شرح و تفسیر نهج البلاغه. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
-       جوادی آملی، عبداله (1384). قرآن در نهج‌البلاغه. پژوهش‌های فقهی، سال اول، شماره 2، 5-27.
-       حاکم نیشابوری، محمدبن‌عبد‌الله (بی تا). المستدرک علی الصحیحین. تحقیق: عبد السلام محمد بن عمر علوش، بیروت: دار المعرفة.
-       حجازی، محمد محمود (1413). التفسیر الواضح. بیروت: دار الجیل.
-       خطیب، عبدالکریم (1395). الله ذاتا و موضوعا. بیروت: دارالمعرفة.
-       ابن قتیبه دینوری، عبدالله بن مسلم (1411). غریب القرآن. بیروت: دار ومکتبة الهلال.
-       ذهبی، محمد بن احمد، (1405)، سیر أعلام النبلاء. بیروت: مؤسسة الرسالة.
-       رضایی، محمدصادق و حشمت‌پور، محمدحسین (1396). جایگاه نهج‌البلاغه در تبیین حقیقت توحید، پژوهش‌های نهج‌البلاغه، (16)1، 9-24.
-       سفارینی، محمدبن‌احمد (1402). لوامع الأنوار البهیة. دمشق: مؤسسة الخافقین.
-       سیوطی، عبد الرحمن بن أبی بکر (2007). الإکلیل فی استنباط التنزیل. بیروت: دار الکتب العلمیة.
-       شریعتی نیاسر، حامد و معارف، مجید (1395). اصول و روشهای تفسیر قرآن در نهج‌البلاغه، پژوهشنامه نهج‌البلاغه، شماره 16، 1-24.
-       شریف مرتضی، علی بن الحسین (1998). الأمالی. قاهره: دار العلم.
-       شوشتری، محمدتقی (1376). بهج الصباغة فی شرح نهج‌البلاغه. تصحیح: احمد پاکتچی، تهران: امیرکبیر.
-       شهرستانی، عبدالکریم (1364). الملل والنحل، قم: الشریف الرضی.
-       طبرانی، سلیمان بن احمد (1415). المعجم الأوسط. تحقیق: أبومعاذ طرق بن عوض الله بن محمد و ابوالفضل عبد المحسن بن ابراهیم الحسینی، بی‌جا: دار الحرمین.
-       طبرسی، الفضل بن الحسن (1415). تفسیر مجمع البیان. بیروت: الأعلمی.
-       طبری، محمد بن جریر (1412). جامع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار المعرفة.
-       طوسی، محمد بن الحسن (1409). التبیان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
-       ---------------- (1414). الأمالی. قم: دار الثقافة.
-       طوفی، سلیمان بن عبد القوی (1426). الإشارات الإلهیة. بیروت: دار الکتب العلمیة.
-       عباس‌زاده، حمید (1389). اقتباس قرآنی در نهج‌البلاغه. مطالعات تفسیری، شماره 1، 38-55.
-       فخر رازی، محمد بن عمر (1420). التفسیر الکبیر المسمی بمفاتیح الغیب. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-       فرات الکوفی، بن ابراهیم (1410). تفسیر فرات الکوفی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
-       فان اس، یوزف (1403). کلام و جامعه. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب .
-       قریشی، سید علی اکبر (1388). ابعاد توحید در نهج‌البلاغه، کاوشی در نهج‌البلاغه. مجموعه مقالات کنگره بین‌المللی هزاره نهج‌البلاغه، تهران: بنیاد نهج‌البلاغه.
-       قمی، علی بن ابراهیم (1404). تفسیر القمی. قم: دار الکتاب.
-       قمی، سعید (1373). شرح توحید الصدوق. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
-       کلینی، محمد بن یعقوب (1388). الکافی. تصحیح: علی اکبر غفاری، تهران: دارالکتب الإسلامیة.
-       ماتریدی، محمد بن محمد (1426). تأویلات أهل السنة. بیروت: دارالکتب العلمیة.
-       ماوردی، علی بن محمد (بیتا). النکت و العیون. بیروت: دارالکتب العلمیة.
-       مقاتل بن سلیمان (1423). تفسیر مقاتل بن سلیمان. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-       مکارم شیرازی، ناصر (1371). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
-       ------------- (1386). پیام امام. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
-       مکی عاملی، محمد بن جمال‌الدین (1410). المزار. تحقیق: سید محمدباقر ابطحی، قم: إمام مهدی عجل الله تعالی فرجه.
-       نحاس، احمد بن محمد (1421). إعراب القرآن. بیروت: دارالکتب العلمیة.
-       واحدی، سید احمد، (1417). حوارات قرآنیة مع سماحة أیة الله السید أحمد الواحدی. معارج، شماره 24 و 25 و 26 و 27، 40-41.