Quarterly Journal of Nahj al-Balagha Research

Quarterly Journal of Nahj al-Balagha Research

Extracting a Personality Transformation Model from the Sermon of the Pious (Muttaqin) in Nahjul-Balagha: Applying the Method of Psychological Understanding of Religious Texts

Document Type : Research Article

Author
Seyed Hasan Mobarez
PhD, Quran and Educational Sciences, Al-Mustafa International University, Mashhad, Iran
10.22084/nahj.2026.32108.3258
Abstract
This study aimed to extract a model of personality transformation based on the Sermon of the Pious (Khutbat al‑Muttaqin) in Nahj al‑Balagha, using a psychological understanding approach to religious texts. The research adopted a qualitative approach and analyzed the sermon through four stages: structural analysis, scientific formulation, articulation of findings, and examination of the possibility of generalization. Content analysis of the sermon led to the identification of six major levels of personality transformation components: semantic centering on the greatness of God, selective perception, value‑motivational reconstruction, emotional and metacognitive self‑regulation, integrative behavioral balance, and a transcendent relational pattern.
These levels were organized within a hierarchical–interactive model in which transformation begins at the deepest level of meaning and gradually extends to behavioral and relational levels. Semantic centering functions as the necessary initial condition and the primary orienting force of transformation. However, once other levels become activated, reciprocal feedback relations emerge among them, forming a dynamic developmental process.
From the text of the sermon, six psychological principles were derived: the primacy of semantic centering, perceptual selectivity, the motivational duality of hope and fear, constructive sorrow, integration and dynamic balance, and the priority of internal self‑regulation over social behavior.
Thus, the Sermon of the Pious presents a systematic and multi‑layered framework for personality transformation with potential relevance for dialogue with contemporary psychology.


These levels were organized within a hierarchical–interactive model in which transformation begins at the deepest level of meaning and gradually extends to behavioral and relational levels. Semantic centering functions as the necessary initial condition and the primary orienting force of transformation. However, once other levels become activated, reciprocal feedback relations emerge among them, forming a dynamic developmental process.

From the text of the sermon, six psychological principles were derived: the primacy of semantic centering, perceptual selectivity, the motivational duality of hope and fear, constructive sorrow, integration and dynamic balance, and the priority of internal self‑regulation over social behavior.

Thus, the Sermon of the Pious presents a systematic and multi‑layered framework for personality transformation with potential relevance for dialogue with contemporary psychology.
Keywords
Model
personality development
pious sermon
psychological understanding of religious texts
Nahj al-Balagha
Subjects
-       قرآن کریم.
-       احمدپناهی، علی (۱۳۹۸). زیرساخت‌های تحول شخصیت فرزند از چشم‌انداز آموزه‌های اسلامی و روان‌شناسی. پژوهش نامه روانشناسی اسلامی، ۵(۱۰)، ۹۵-۱۱۳.
-       پسندیده، عباس (1400). روش فهم روانشناختی متون دینی. مشهد: بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی.
-       جعفری، زهرا، یارمحمدی واصل، مسیب (1395). رهیافت‌هایی از مهارت‌های زندگی در نهج‌البلاغه. فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه, 4(15), 99-116. doi: 10.22084/nahj.2016.1643
-       حکیمی، محمدرضا (۱۳۹۲). منهای فقر: برگرفته‌هایی از مجموعه آثار استاد علامه محمدرضا حکیمی (خلاصه: مرتضی کیا). تهران: انتشارات علمی- فرهنگی الحیاة.
-       دالوند، آذر (۱۳۹۷). راه‌کارهای رشد شخصیت از نظر قرآن کریم (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه الزهرا (س)، تهران.
-       رسولی، حجت، امیدی پور، ولی (1396). بررسی سبک شناختی خطبة همام. فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه، 5(17), 1-19. doi: 10.22084/nahj.2017.1831
-       شجاعی، محمدصادق (۱۳۹۹). نظام تحول روانی از تولد تا مرگ بر پایه منابع اسلامی. مجله مطالعات روانشناختی معاصر، ۱(۲)، ۱۱-۳۶.
-       شریف رضی، محمدبن‌حسین (۱۴۰۷ ه‍.ق). نهج‌البلاغة (تحقیق صبحی صالح). قم: مؤسسة دارالهجرة.
-       شهیدی، سید جعفر (مترجم). (۱۳۷۸). نهج‌البلاغه (ترجمه از متن عربی شریف رضی). تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
-       صابری راد، حسین (۱۴۰۲). بررسی تحول شخصیت با نگرش به منابع اسلامی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
-       طباطبایی، سیدمحمدکاظم (1402). منطق فهم حدیث. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
-       گروه نویسندگان؛ زیر نظر محمدتقی مصباح یزدی (1391). فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: موسسه فرهنگی مدرسه برهان، انتشارات مدرسه.
-       محسنی، محمدکریم (۱۴۰۴). تحلیل عوامل موثر بر تحول شخصیت در منظومه فکری امام خمینی رحمه‌الله علیه (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). مشهد مقدس: جامعه المصطفی العالمیه.
-       مختاری، سالومه، والیتی کبابیان، مریم (۱۴۰۴). رشدیافتگی شخصیت در منابع اسلامی بر اساس ارتباط شناسی مفاهیم شناخت و انگیزش در روان شناسی. اولین همایش ملی روانشناسی نشاط، فرهنگ و بهزیستی، تهران.
-  Allport, G. W. (1937). Personality: A psychological interpretation. Holt.
-  Allport, G. W. (1961). Pattern and growth in personality. Holt, Rinehart and Winston.
-  Baltes, P. B., & Staudinger, U. M. (2000). Wisdom: A metaheuristic to orchestrate mind and virtue toward excellence. American Psychologist, 55(1), 122-136.
-  Beck, A. T. (1976). Cognitive therapy and the emotional disorders. International Universities Press.
-  Costa, P. T., Jr., & McCrae, R. R. (1992). Four ways five factors are basic. Personality and Individual Differences, 13(6), 653–665. https://doi.org/10.1016/0191-8869(92)90236-I
-  de Charms, R. (1983). Personal Causation: The Internal Affective Determinants of Behavior (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315825632
-  Erikson, E. H. (1950). Childhood and society. W. W. Norton & Company.
-  Eysenck, H. J. (1947). Dimensions of personality. Routledge & Kegan Paul.
-  Frankl, V. E. (1959). Man’s search for meaning. Beacon Press.
-  Gray, J. A. (1987). The psychology of fear and stress (2nd ed.). Cambridge University Press.
-  Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2012). Acceptance and commitment therapy: The process and practice of mindful change (2nd ed.). Guilford Press.
-  McAdams, D. P., & Pals, J. L. (2006). A new Big Five: Fundamental principles for an integrative science of personality. American Psychologist, 61(3), 204-217.
-  Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2017). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Guilford Press.