Quarterly Journal of Nahj al-Balagha Research

Quarterly Journal of Nahj al-Balagha Research

The Opposition of Justice and Despotism in Sermon 216 of Nahj ul-Balaghah with Emphasis on Algirdas Julien Greimas’s Semiotic Square

Document Type : Research Article

Authors
Zahra Esfandiari 1
Reza Aghapour 2
Mohammad Mahdi Shahmoradi Fereidouni 3
1 M.A. Student, Department of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, IranBabolsar, Iran
2 Assistant Professor, Department of Qur’an and Hadith Sciences, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
3 Associate professor, Department of Qur’an and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
10.22084/nahj.2026.32317.3274
Abstract
Sermon 216 of Nahj ul-Balāgha is one of the most important Alawi texts in explaining the logic of just governance and critiquing despotic mechanisms. The present study, adopting a discourse-semiotic approach and focusing on the main justice/despotism square in Greimas’s model, seeks to show how “right” becomes the central signifier of political order in this sermon and how the meaning of justice is shaped in the movement from tawāṣuf to tanāṣuf and from the claim of right to the establishment of right. The findings show that justice in this sermon is not an individual virtue, but a reciprocal structure of mutual rights, the critique-acceptance of power, and the critical participation of society. Conversely, despotism does not appear only in manifest injustice, but passes through the intermediate stages of finding the right burdensome, the suspension of criticism, the spread of exaggerated praise, and the dominance of desire, until it leads to oppression, the suspension of rulings, and the collapse of social order. Moreover, Imam Ali’s response to the flattery of one of his companions shows that justice in this sermon, in addition to its juridical dimension, is a linguistic and narrative act for returning the political sphere from praise to counsel and from passivity to collective responsibility. Therefore, Greimas’s square in this study has been employed not as a static model, but as a tool for understanding the dynamics of transition from justice to despotism and vice versa.
Keywords
Nahj ul-Balagha, Sermon 216, Political Justice, Despotism, Discourse Semiotics, Greimas&‌rsquo
s Semiotic Square
Subjects

  • -      سید‌رضی، محمدبن‌حسین (1378ش). نهج‌البلاغه. مترجم: سید جعفر شهیدی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

    -      ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.

    -      ابن‌ابی‌الحدید، عبدالحمید بن وهبه الله (1404ق). شرح نهج‌البلاغه. قم: مکتبه آیت‌الله العظمی المرعشی نجفی.

    -      بحرانی، ابن‌میثم (1366ش). اختیار مصباح السالکین؛ شرح نهج‌البلاغه الوسیط. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامى.

    -      بیهقی نیشابوری کیدری، محمدبن‌حسین (1374ش). حدائق الحقائق فی شرح نهج‌البلاغه. قم: بنیاد نهج‌البلاغه.

    -      پویا، معصومه، و دیوسالار، فرهاد (1398ش). واکاوی حرف تمنّی لیت در قرآن کریم از منظر مربّع معناشناسی و زیبایی شناختی گفتمان. همایش ملی نقد زبان‌شناختی ترجمه‌های معاصر فارسی قرآن کریم. 49، 27-53.

    -      تیمیمی، ارکان (1429ق). صفوة شروح نهج‌البلاغة. قم: اعتصام.

    -      جحاف، یحیی بن ابراهیم (1442ق). ارشاد المومنین الی معرفة نهج‌البلاغة المبین. قم: دلیل ‌ما.

    -      جعفری، محمدتقی (بی‌تا). ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

    -      جعفری، محمدمهدی (1380). پرتوی از نهج‌البلاغه. تهران: سازمان چاپ و انتشارات.

    -      خوانساری، محمد (1375ش). منطق صوری. تهران: آگاه.

    -      دخیل، علی محمد علی (1365ش). شرح نهج‌البلاغه. بیروت: دارالمرتضی.

    -      دشتی، محمد (1388ش). المعجم‌المفهرس لالفاظ نهج‌البلاغه. قم: موسسه فرهنگی تحقیقات امیرالمومنین.

    -      دنبلی‌خویی، ابراهیم بن حسین (1281ش). الدرةالنجفیة فی شرح نهج‌البلاغه الحیدریة. ایران: بی‌نا

    -      سبحانی یامچی، محمد (1399ش). بازشناخت موانع اساسی اجرای عدالت در حکومت علوی از منظر نهج‌البلاغه. فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه، 8، 58-41. https://doi.org/10.22084/nahj.2020.20374.2378

    -      سرخسی‌نیشابوری، علی‌بن‌ناصر (1415ق). اعلام نهج‌البلاغه. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

    -      شرقی، محمدعلی (1366ش). قاموس نهج‌البلاغه. تهران: دارالکتب الاسلامی.

    -      شعیری، حمیدرضا (1381ش). مبانی معناشناسی نوین. تهران: سمت.

    -      صبحی، صالح (1374ش). نهج‌البلاغه. جمعی از راویان. قم: مرکز البحوث الاسلامیه.

    -      صرفی، زهرا، و پورکاویان، زینب (1401ش). عدالت فردی در نامه‌های امیرالمؤمنین امام علی علیه‌السلام به کارگزاران در نهج البلاغه. پژوهش نامه علوی، 1، 58-31. https://doi.org/10.30465/alavi.2022.7948

    -      صوفی تبریزی، ملاعبدالباقی (1377ش). منهاج‌الولایه فى شرح نهج‌البلاغه. تهران: آینه میراث.

    -      عباسی، آزاده (1399ش). نشانه‌شناسی گفتمان «ثروت و فقر» در روایات علوی با تکیه بر مربع نشانه‌شناسی گریماس. فصلنامه پژوهش‌های نهج‌البلاغه، 1، 172-145.

    -      عبده، محمد (بی‌تا). شرح نهج‌البلاغة. قاهره: مطبعه الاستقامه.

    -      علیزاده، عمران (1360ش). واژه‌های نهج‌البلاغه. ایران: مطبعه ‌شفق.

    -      قرشی، علی‌اکبر (1377ش). مفردات نهج‌البلاغه. تهران: مرکز فرهنگی نشر قبله. 

    -      فیض‌الاسلام، علی‌نقی (1368ش). ترجمه و شرح نهج‌البلاغه (فیض‌الاسلام). تهران: سازمان چاپ و انتشارات فقیه (تالیفات فیض‌الاسلام).

    -      کلینی، محمدبن‌یعقوب (1411ق). روضه الکافی. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.

    -      گیرو، پییر (1380ش). نشانه‌شناسی. ترجمه: محمد نبوی، تهران: نشر آگه.

    -      مجلسی، محمدباقربن محمد‌تقی (1367ش). شرح نهج‌البلاغه: شرح نهج‌البلاغه المقتطف من بحارالانوار. تهران: سازمان چاپ و انتشارات.

    -      مرادی، فهیمه، و آجیلیان مافوق، محمدمهدی (1402ش). مربع‌ نشانه‌شناسی و کاربرد آن در معناشناسی ساختاری قرآن. پژوهش‌های زبان‌شناختی قرآن، 12(1)، 1-20. https://doi.org/10.22108/nrgs.2023.133774.1784

    -      مغنیه، محمدجواد (1358ش). فی‌ضلال نهج‌البلاغه. بیروت: دارالعلم للملایین.

    -      مکارم‌شیرازی، ناصر (1386ش). پیام امام امیرالمومنین علیه‌السلام. تهران: دارالکتب‌الاسلامیه‌.

    -      موسوی، عباس‌علی (1418ق). شرح نهج‌البلاغه. بیروت: دارالرسول‌الاکرم (ص).

    -      میرزایی، علی‌اکبر (1388ش). نهج‌البلاغه. قم: عصر غیبت.

    -      نقوی‌قاینی، محمدتقی (1387ش). مفتاح السعاده فی شرح نهج‌البلاغه. تهران: قائن.

    -      نواب‌لاهیجی، محمدباقر بن محمود (بی‌تا). شرح نهج‌البلاغه. تهران: اخوان کتابچی.

    -      نوروزی، میثم، و اسکندری خوشگو، مهدی (1402ش). مطالعه تطبیقی مفهوم عدالت در نهج‌البلاغه و نظام بین‌المللی حقوق بشر. فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه، 11(44)، 23-1. https://doi.org/10.22084/nahj.2024.28503.2985

    -      ولوی، علی محمد، و بیک، هانیه (1395ش). صورت‌بندی گفتمانی خطبه216 نهج‌البلاغه (بازتولید نظریه بقا و زوال حاکمیت از منظر علی(ع). پژوهش‌نامه علوم‌سیاسی، 44، 234-205.

    -      هاشمی‌خویی، میرزا حبیب‌الله (1400ق). منهاج البراعة فی شرح نهج‌البلاغة. تهران: مکتبة الإسلامیة.

    -       Hebert, L. (2001),Tools for Text and Image Analysis: An interoduction to applied semiotics (trans. Julie Tabler).

    -       Greimas, A. J. & Joseph Courtâes, (1982). Semiotics and Language: An Analytical Dictionary, Larry Crist, Daniel Patte, James Lee, Edward McMahon II, Gary Phillips & Michael Rengstor (Trans.), Indiana University Press Bloomington.

    -       Greimas, A. J. (1983). Structural Semantics. Lincoln: Nebraska University Press .

Quarterly Journal of Nahj al-Balagha Research
Volume 13, Issue 50
Spring 2025
Pages 107-132