دانشگاه بوعلی سینا فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه 2345-5233 13 51 2025 07 23 Social Capital in the Teachings of Nahj al-Balagha: A Foundation for Future-Oriented Governance in the Islamic Revolution سرمایه اجتماعی در آموزه‌های نهج‌البلاغه: بنیانی برای حکمرانی آینده‌نگر در انقلاب اسلامی 6741 10.22084/nahj.2026.31544.3222 FA سجاد جلیلیان دانش‌آموخته مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی، گرایش آینده پژوهی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران 0000-0002-2108-2581 علی منصف استادیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران 0009-0005-6735-3235 Journal Article 2025 09 09 Social capital, as the fundamental bedrock of good governance, plays a decisive role in fostering social cohesion, strengthening political legitimacy, and enhancing the resilience of governance systems. This study was conducted with the aim of extracting and elucidating the components of social capital from religious texts, with a specific focus on Nahj al-Balagha as one of the richest sources of Islamic knowledge in the field of governance. Utilizing the thematic analysis method with an interpretive-inductive approach, all the sermons, letters, and wise sayings of Nahj al-Balagha were examined and analyzed.The research findings identified and introduced four main and fundamental pillars of social capital in Alavid (Imam Ali's) thought. These include: 1) Trust and honesty as the cornerstone of the mutual relationship between the government and the people, 2) Participation and social solidarity as a necessary prerequisite for achieving sustainable development, 3) Observance of justice and ethics as the essential criterion in all actions and decisions of the rulers, and 4) Resilience and foresight as a strategic capacity for confronting future crises and challenges.This research ultimately concludes that by presenting this comprehensive conceptual framework, Nahj al- Balagha not only provides an indigenous and effective response to the challenges of eroding social capital in contemporary Iranian society but also offers a strategic roadmap for realizing a forward-looking, justice-oriented, and civilization-building governance within the Islamic Revolution. سرمایه اجتماعی به عنوان زیربنای اساسی حکمرانی مطلوب، نقش تعیین‌کننده‌ای در ایجاد انسجام اجتماعی، تقویت مشروعیت سیاسی و افزایش تاب‌آوری نظام‌های حکمرانی ایفا می‌کند. این پژوهش با هدف استخراج و تبیین مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی از متون دینی و با تمرکز ویژه بر نهج‌البلاغه، به عنوان یکی از غنی‌ترین منابع معارف اسلامی در حوزه حکمرانی، انجام شده است. با بهره‌گیری از روش تحلیل مضمون و با رویکردی تفسیری-استقرایی، کلیه خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمت‌های نهج‌البلاغه مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. یافته‌های پژوهش چهار رکن اصلی و بنیادین سرمایه اجتماعی از جمله اعتماد و صداقت به عنوان سنگ بنای رابطه متقابل بین حکومت و مردم، مشارکت و همبستگی اجتماعی به عنوان پیش‌شرط ضروری برای دستیابی به توسعه پایدار، رعایت انصاف و اخلاق به عنوان معیار اساسی در تمامی اقدامات و تصمیم‌گیری‌های حاکمان، و تاب‌آوری و آینده‌نگری به عنوان ظرفیت استراتژیک برای مقابله با بحران‌ها و چالش‌های پیش‌رو را در اندیشه علوی شناسایی و معرفی نموده است. این پژوهش در نهایت نتیجه می‌گیرد که نهج‌البلاغه با ارائه این چارچوب مفهومی جامع، نه تنها پاسخی بومی و اثرگذار به چالش‌های فرسایش سرمایه اجتماعی در جامعه معاصر ایران ارائه می‌دهد، بلکه نقشه‌راهی استراتژیک برای تحقق حکمرانی آینده‌نگر، عدالت‌محور و تمدن‌ساز در انقلاب اسلامی فراهم می‌کند.

دانشگاه بوعلی سینا فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه 2345-5233 13 51 2025 07 23 The Analysis of Semantic Fields of "Al-Ḥuzn (Sorrow)" in Nahj al-Balaghah تحلیل معناشناختی واژگان میدان معنایی «الحزن» در نهج‌البلاغه 6661 10.22084/nahj.2026.31638.3230 FA منصور شفیعی کارشناس ارشد نهج البلاغه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران 0009-0004-7908-6990 کبری خسروی استادیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران 0000-0001-8110-1089 روح اله مهدیان استادیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران 0009-0002-1257-6114 Journal Article 2025 10 06 Lexical selection in Nahj al-Balaghah is highly deliberate, grounded in the principles of rhetoric and eloquence. Each term within this noble text serves a distinct semantic function, carrying nuances that synonymous expressions fail to replicate. This study aims to investigate the semantic field of al-ḥuzn (sorrow) in Nahj al-Balaghah to elucidate the subtle semantic layers of the related lexical items. Utilizing a descriptive-analytical approach, this research identifies terms associated with al-ḥuzn —such as al-asaf, al-asā, al-karb, al-hamm, al-ḥasra, al-tarah, al-lahf, al-jaza’, and al-sadam —from the text. By examining their contextual usage relative to the core term (al-ḥuzn), the study analyses the semantic components and nuances of each term through a context-oriented methodology, drawing upon classical lexicographical sources and prominent commentaries. The findings indicate that al-ḥuzn acts as the unmarked, central term of this semantic field, while the majority of its related lexemes are marked. Furthermore, the results demonstrate that lexical choice within this field is meticulously tailored to the specific context and the precise intent of the Imam Ali (PBUH). The semantic components introduced by the marked terms include varying degrees of intensity, persistence, comprehensiveness, regret, remorse, despair, sense of loss, exigency, anger, restlessness, and silent withdrawal. Finally, the analysis of the textual context reveals that the collocation of these terms with other linguistic elements significantly enhances their semantic weight and discourse impact. گزینش واژگان در نهج‌البلاغه هدفمند بوده و بر اساس معیارهای بلاغت و فصاحت است. هر واژه در این کتاب شریف از نظر معنایی کارکردی خاص دارد که سایر واژه‌های به‌ظاهر هم‌معنا، آن معنا را به‌طور کامل به ذهن مخاطب و شنونده منتقل نمی‌کند. پژوهش حاضر درصدد بررسی میدان معنایی «الحزن» در نهج‌البلاغه است تا ظرافتهای معنایی واژگان این حوزه را تبیین نماید. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی واژگان مرتبط با «الحزن» همچون «الأسف، الأسی، الکرب، الهمّ، الحسرة، التَرِح، اللهف، الجَزع، السَدم و...» را از نهج‌البلاغه استخراج کرده، بر اساس کاربرد آنها در نهج‌البلاغه، معنای آنها را نسبت به واژه مرکزی و اصلی- «الحزن» مورد بررسی قرار داده و با تحلیل بافت‌مدارانه واژگان، مؤلفه‌های معنایی خاص هر واژه و تفاوت‌های معنایی آنها را بیان کرده‌است. در این راستا از منابع لغوی و شروح مختلف نهج‌البلاغه بهره‌برداری شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد واژه مرکزی - «الحزن» - واژه‌ای بی‌نشان است، ولی بسیاری از واژگان این حوزه نسبت به واژه مرکزی، نشان‌دار تلقی می‌شوند. علاوه‌بر‌این بررسی واژگان این میدان معنایی بیانگر آن است که واژه‌گزینی در این میدان با توجه به معنای دقیق واژگان و بافت موقعیتی کلام صورت گرفته است. مؤلفه‌های معنایی که واژگان نشان‌دار به مفهوم «اندوه» افزوده‌اند عبارت‌اند از: شدت، فراوانی، تداوم، گستردگی، پوشانندگی، حسرت، پشیمانی، ناامیدی، فقدان، اضطرار، خشم، بغض، بی‌تابی، سکوت و... همچنین بررسی سیاق کلام نشان می‌دهد که هم‌نشینی واژگان این میدان‌معنایی با سایر اجزاء کلام، بار معنایی هرکدام از این واژگان را افزایش داده‌است.

دانشگاه بوعلی سینا فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه 2345-5233 13 51 2025 07 23 An Analysis of the Role of Positive Emotions and Feelings in Human Life Based on the Teachings of Nahj ul-Balagha تحلیل نقش عواطف و احساسات مثبت بر زندگی انسان بر اساس آموزه‌های نهج‌البلاغه 6660 10.22084/nahj.2026.32232.3269 FA محمد رضا هادیان دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم و معارف نهج‌البلاغه، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران 0009-0002-8517-4976 کرم سیاوشی دانشیار گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران 0000-0003-1058-644X Journal Article 2026 01 25 The importance of emotion management and its significant role in guiding human actions, and its profound impact on the ennoblement of individual and social life, necessitate the present research. The question posed in this study is: What is the guiding or detrimental role of human feelings and emotions from the perspective of Imam Ali (peace be upon him) in the Nahj al-Balagha? and how can one better leverage the positive role of emotions and feelings? The main objective of the research is to identify and analyze the role of positive emotions in shaping human behavior and to offer solutions based on the teachings of the Nahj al-Balagha for improving mental health and enhancing social relationships. This research is conducted using a descriptive-analytical method, and its required data were collected through library and documentary research. The findings indicate that positive emotions and feelings, such as love, hope, joy, and so on, play a significant role in enhancing quality of life, strengthening faith, and fostering social cohesion. Therefore, the Nahj al-Balagha, by containing precise and sound guidelines on emotions and feelings, can be very effective in cultivating and strengthening positive emotions. اهمیت مدیریت عواطف و نقش مهم آن در هدایت کنش‌های انسانی و تأثیر بسیار آن بر تعالی‌بخشیِ حیات فردی و اجتماعی، ضرورت ارائه پژوهش حاضر را موجب شده است. پرسش مطروحه در این پژوهش آن است که نقش هدایتگرانه یا آسیب‌زای احساسات و عواطف انسانی از منظر آموزه‌های امام علی(ع) در نهج‌البلاغه چیست؟ و چگونه می‌توان از نقش مثبت عواطف و احساسات، بیشتر بهره‌ بُرد؟ هدف اصلی پژوهش، شناخت و تحلیل نقش عواطف مثبت در شکل‌گیری رفتارهای انسانی و ارائه راهکارهایی مبتنی بر آموزه‌های نهج‌البلاغه جهت بهبود سلامت روان و ارتقاء و تحسین روابط اجتماعی است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی سامان یافته و داده‌های مورد نیاز آن به شیوه کتابخانه‌ای و اسنادی گردآوری شده است. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که عواطف و احساسات مثبت مانند محبت، امیدواری، شادی و ... نقش بسزایی در ارتقاء کیفیت زندگی، تقویت ایمان و ایجاد انسجام اجتماعی دارند. بر این اساس، نهج‌البلاغه با در بر داشتن رهنمود‌هایی دقیق و متین در باره عواطف و احساسات، می‌تواند در پرورش و تقویت عواطف مثبت بسیار مؤثر باشد.

دانشگاه بوعلی سینا فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه 2345-5233 13 51 2025 07 23 Contextual and Discourse Analysis of Social Deviance: A Study of Sermon 233 in Nahj al-Balagha تحلیل بافتاری و گفتمانی انحرافات جامعه عصر امام علی(ع) بر اساس خطبه ۲۳۳ نهج‌البلاغه 6742 10.22084/nahj.2026.31896.3245 FA احمد قرائی سلطان آبادی دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه ولی عصر (عج)، رفسنجان، ایران Journal Article 2025 11 11 Using the theoretical framework of discourse analysis and relying on situational context analysis, the present study explores Sermon 233 of Nahj al-Balagha to elucidate the relationship between its linguistic, ethical, and social signifiers (signifiers) and the cultural and political conditions during the caliphate of Imam Ali (AS). The main hypothesis of this research is that the lexical structure and key concepts of this sermon are not merely general, timeless ethical propositions, but rather a systematic reflection of the intellectual configurations and social deviances of the era in which it was delivered. In this study, by extracting the linguistic signifiers of the sermon and cross-referencing their semantic meanings with lexicographical sources and commentaries of Nahj al-Balagha, and subsequently conducting a comparative rereading with Sermon 108, it is demonstrated that both texts bear witness to the reproduction of the macro-discourse of warning against collective deviance in Nahj al-Balagha. The research findings indicate that the linguistic signs in Sermon 233—such as the scarcity of truth-speakers, the prevalence of hypocrisy, compromise (flattery), and laxity in defending justice—are a practical-discursive response to the crisis of silence and the infiltration of deviant factions, particularly the Umayyad sedition (Fitna) in Kufan society. This closely aligns with the conditions described by the Imam (AS) in his sermons reproaching the Kufans and warning against the Umayyad sedition, specifically in Sermon 108. پژوهش حاضر با چارچوب نظری تحلیل گفتمان و با تکیه بر تحلیل بافتار موقعیتی، به واکاوی (خطبه/۲۳۳) نهج‌البلاغه و تبیین نسبت میان دال‌های زبانی، اخلاقی و اجتماعی آن با شرایط فرهنگی و سیاسی عصر خلافت امام علی (ع) می‌پردازد. فرض اصلی پژوهش این است که ساختار واژگانی و مفاهیم کلیدی این خطبه، صرفًا یک گزاره‌ی اخلاقیِ عام و بی‌زمان نیست، بلکه بازتابی نظام‌مند از صورت‌بندی‌های فکری و انحراف‌های اجتماعی عصر صدور آن است. در این مطالعه با استخراج دال‌های زبانی خطبه و ارجاع معناشناختی آن‌ها به کتب لغت و شروح نهج‌البلاغه، و سپس بازخوانی تطبیقی آن با (خطبه/۱۰۸) نشان داده شد که هر دو متن شاهدی بر بازتولید کلان‌گفتمان تحذیر از انحراف جمعی در نهج‌البلاغه هستند. یافته‌های پژوهش مبیّن آن است که نشانه‌های زبانی (خطبه/۲۳۳) نظیر کمبود گویندگان حق، رواج نفاق، مداهنه و سستی در دفاع از عدالت، یک پاسخی عملی ـ گفتمانی به بحران سکوت و نفوذ جریان‌های انحرافی به‌ویژه فتنه‌ بنی‌امیه در جامعه‌ کوفه است و این به همان شرایطی نزدیک است که امام(ع) در خطبه‌های نکوهش بهکوفیان و هشداردهنده نسبت به فتنه بنی‌امیه به خصوص (خطبه/108) توصیف کرده است.

دانشگاه بوعلی سینا فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه 2345-5233 13 51 2025 07 23 Extracting a Personality Transformation Model from the Sermon of the Pious (Muttaqin) in Nahjul-Balagha: Applying the Method of Psychological Understanding of Religious Texts استخراج مدل تحول شخصیت از خطبه متقین نهج‌البلاغه: کاربست روش فهم روان‌شناختی متون دینی 6743 10.22084/nahj.2026.32108.3258 FA سیدحسن مبارز دکترای قرآن و علوم تربیتی، جامعه المصطفی العالمیه، مشهد، ایران 0000-0002-7185-5431 Journal Article 2025 12 22 This study aimed to extract a model of personality transformation based on the Sermon of the Pious (Khutbat al‑Muttaqin) in Nahj al‑Balagha, using a psychological understanding approach to religious texts. The research adopted a qualitative approach and analyzed the sermon through four stages: structural analysis, scientific formulation, articulation of findings, and examination of the possibility of generalization. Content analysis of the sermon led to the identification of six major levels of personality transformation components: semantic centering on the greatness of God, selective perception, value‑motivational reconstruction, emotional and metacognitive self‑regulation, integrative behavioral balance, and a transcendent relational pattern. These levels were organized within a hierarchical–interactive model in which transformation begins at the deepest level of meaning and gradually extends to behavioral and relational levels. Semantic centering functions as the necessary initial condition and the primary orienting force of transformation. However, once other levels become activated, reciprocal feedback relations emerge among them, forming a dynamic developmental process. From the text of the sermon, six psychological principles were derived: the primacy of semantic centering, perceptual selectivity, the motivational duality of hope and fear, constructive sorrow, integration and dynamic balance, and the priority of internal self‑regulation over social behavior. Thus, the Sermon of the Pious presents a systematic and multi‑layered framework for personality transformation with potential relevance for dialogue with contemporary psychology. These levels were organized within a hierarchical–interactive model in which transformation begins at the deepest level of meaning and gradually extends to behavioral and relational levels. Semantic centering functions as the necessary initial condition and the primary orienting force of transformation. However, once other levels become activated, reciprocal feedback relations emerge among them, forming a dynamic developmental process. From the text of the sermon, six psychological principles were derived: the primacy of semantic centering, perceptual selectivity, the motivational duality of hope and fear, constructive sorrow, integration and dynamic balance, and the priority of internal self‑regulation over social behavior. Thus, the Sermon of the Pious presents a systematic and multi‑layered framework for personality transformation with potential relevance for dialogue with contemporary psychology. پژوهش حاضر با هدف استخراج مدل تحول شخصیت بر اساس خطبه متقین نهج‌البلاغه و با بهره‌گیری از روش فهم روان‌شناختی متون دینی انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و در چهار گام ساختارشناسی، صورت‌بندی علمی، تدوین و تشریح یافته‌ها و امکان‌سنجی تعمیم، به تحلیل محتوای خطبه متقین پرداخت. تحلیل خطبه منجر به شناسایی شش سطح اصلی از مؤلفه‌های تحول شخصیت شد: کانون‌یابی معنایی بر محور عظمت الهی، ادراک گزینشی، بازسازی ارزشی-انگیزشی، خودتنظیمی هیجانی و فراشناختی، تعادل رفتاری تلفیقی و الگوی ارتباطی متعالی. این سطوح در قالب مدلی سلسله‌مراتبی-تعاملی سازمان یافتند که در آن تحول از عمیق‌ترین سطح معنا آغاز شده و به سطوح رفتاری و ارتباطی امتداد می‌یابد. کانون‌یابی معنایی به عنوان شرط لازم آغازین و جهت‌دهنده اصلی تحول عمل می‌کند، اما پس از فعال‌شدن سایر سطوح، روابط بازخوردی متقابل میان سطوح برقرار می‌شود. از متن خطبه شش اصل روان‌شناختی شامل تقدم کانون‌یابی معنایی، گزینش‌گری ادراکی، دوگانگی انگیزشی شوق و خوف، حزن سازنده، تلفیق و تعادل پویا و تقدم خودتنظیمی درونی بر رفتار اجتماعی استخراج گردید. خطبه متقین نه‌تنها توصیفی ادبی از شخصیت متقی، بلکه چارچوبی نظام‌مند و چندسطحی برای تحول شخصیت ارائه می‌دهد. مدل مستخرج با الغای خصوصیات ظاهری و با در نظر گرفتن محدودیت‌های فرهنگی‑زبانی، قابلیت نسبی تعمیم به روان‌شناسی معاصر و فرهنگ‌های دیگر را داراست. این مدل با ارائه نگاهی غایت‌محور، یکپارچه و مبتنی بر محوریت معنویت، می‌تواند به عنوان الگویی بومی برای طراحی برنامه‌های تربیتی، مشاوره‌ای و روان‌درمانی در جوامع اسلامی مورد استفاده قرار گیرد.